فورس ماژور یا قوه قهریه چیست ؟

آنچه می خوانید:

فورس ماژور یا قوه قهریه چیست و چه کاربردی در قراردادها دارد؟ فورس ماژور یا قوه قهریه یکی از شروط مندرج در قرارداد است که بار مسئولیت را برای امور…

فورس ماژور یا قوه قهریه چیست و چه کاربردی در قراردادها دارد؟

فورس ماژور یا قوه قهریه یکی از شروط مندرج در قرارداد است که بار مسئولیت را برای امور طبیعی و غیر قابل اجتنابی که انجام تعهدات قرارداد را مختل می‌کند، از طرفین قرارداد بر می‌دارد و مانع انجام تعهدات مندرج در قرارداد از سوی طرفین می‌شود.

فورس ماژور یک اصطلاح فرانسوی به معنای قدرت برتر است. این واژه برای حوادث و اتفاقاتی به کار می‌رود که جزو امور طبیعی محسوب شده و هیچ یک از طرفین را نمی‌توان به خاطر آن مسئول دانست نظیر طوفان، گردباد، زلزله و … . همچنین این واژه شامل امور انسانی نظیر اغتشاش، شورش و درگیری‌های مسلحانه نیز می‌شود. یا حتی اگر بخواهیم مثال عینی بزنیم می‌توانیم بگوییم شیوع یک بیماری مانند ویروس کرونا هم مصداقی از فورس ماژور محسوب می‌شود.

برای خواندن سریع هر بخش، روی عنوان آن کلیک کنید  پنهان کردن فهرست

۱) فورس ماژور به چه معناست؟

۲) تعریف قوه قهریه در قانون مدنی

۳) حوادث غیر مترقبه در قرارداد ( حوادث قهریه در قرارداد ) چیست؟

۴) شرایط فورس ماژور در قرارداد

۵) فورس ماژور شامل چه مواردی می‌شود؟

۶) آثار فورس ماژور

۷) سخن آخر

فورس ماژور به چه معناست؟

فورس ماژور که در فارسی به قوه قاهره یا قوه قهریه ترجمه شده اصطلاحی درحقوق فرانسه است. فورس ماژور یا قوه قهریه دارای دو معنای عام و خاص است:

معنی کلمه فورس ماژور در معنای عام عبارت است از هر حادثه خارجی که خارج از حیطه قدرت کسی که تعهدی را به عهده گرفته است یا همان متعهد باشد.

معنی کلمه فورس ماژور در معنای خاص عبارت است از حادثه‌ای بی نام (یعنی غیر منتسب به شخص معین و صرفاً ناشی از نیروهای طبیعی)، غیرقابل پیش‌بینی و غیر قابل اجتناب.

بعضی از حقوقدانان فرانسوی بین فورس ماژور و حادثه غیر مترقبه فرق گذاشته و گفته‌اند که حادثه غیر مترقبه حادثه‌ای درونی یعنی وابسته به فعالیت متعهد است مانند آتش‌سوزی و اعتصاب در پاره‌ای از موارد؛ در حالی‌که فورس ماژور حادثه‌ای بیرونی است مانند سیل، طوفان و غیره.

تعریف قوه قهریه در قانون مدنی

مطابق ماده ۲۲۷ قانون مدنی ایران فورس ماژور یا قوه قهریه حادثه‌ای است که نمی‌توان آن را به متعهد مربوط دانست، اعم از این‌که ارتباطی با قلمرو فعالیت متعهد داشته و « حادثه غیرمترقبه » تلقی شود یا صرفاً ناشی از عوامل بیرونی و جدا از متعهد باشد.

حوادث غیر مترقبه در قرارداد ( حوادث قهریه در قرارداد ) چیست؟

در حالت کلی حوادث غیر مترقبه به معنای شرایط غیر قابل کنترل و خارج از اراده فرد، غیر قابل مقاومت و عواملی که خارج از کنترل بشر است می‌باشد که با اعمال و مراقبت‌های معمول و احتیاطات نمی‌توان آن ها را پیش‌بینی و پیش‌گیری کرد.

هدف پیش‌بینی شرط فورس ماژور هنگام تنظیم قرارداد ، معافیت از اجرای تعهد قراردادی است.

شرایط فورس ماژور در قرارداد

فورس ماژور در قرارداد از مهم‌ترین بندهای یک قرارداد استکه براساس توافقات طرفین و زمینه تخصصی آن­ها در قرارداد ذکر می‌شوند و باید حین توجه به جزئیات قرارداد تمام شرایط فورس ماژور را هم در نظر گرفت.

معمولاً برای فورس ماژور سه شرط، هم در حقوق داخلی و هم در حقوق بین الملل ذکر می‌شود:

۱- حادثه باید غیر قابل اجتناب باشد

طبق تعریف قوه قهریه در قانون مدنی ، حادثه ای قوه قهریه تلقی می‌شود که غیر قابل اجتناب و به تعبیر دیگر غیر قابل دفع باشد. در واقع اجرای تعهد با وقوع حوادث قهریه غیر ممکن می‌شود و هیچ کس متعهد به امر غیر ممکن نیست.

حتی در موردی که به علت تغییر وضع اقتصادی، اجرای تعهد امکان پذیر نباشد و یا سنگین و پرخرج باشد، فورس ماژور صادق نیست. هرچند ممکن است متعهد در برخی از نظام‌های حقوقی بتواند جهت تعدیل یا انحلال قرارداد به نظریه دیگری که نظریه « تغییر اوضاع و احوال» یا «دشواری» یا « عدم پیش بینی» یا «فراستریشن» نامیده می‌شود، استناد کند.

صرف دشواری اجرای تعهد، کافی برای تحقق فورس ماژور نیست.

۲- حادثه باید غیر قابل پیش‌بینی باشد

در صورتی‌که حادثه قابل پیش‌بینی باشد، متعهد موظف است تدابیر احتیاطی بیشتری برای اجتناب از آن اتخاذ کند و در نهایت باید از عقد قرارداد خودداری نماید. به بیان دیگر حادثه‌ای غیر قابل پیش‌بینی تلقی می‌شود که وقوع آن غیرعادی، ناگهانی و نادر باشد.

۳- حادثه باید خارجی باشد

معمولاً می‌گویند حوادث قهریه یا همان حوادث غیرمترقبه خارج از توان و اختیارات متعهد و قلمرو مسئولیت او است. بنابراین عیب مواد اولیه یا تقصیر کارکنان متعهد، قوه قهریه به شمار نمی‌آید هرچند که غیر قابل پیش‌بینی و غیر قابل اجتناب باشد. فورس ماژور در قانون مدنی در ماده ۲۲۷ با ذکر این‌که «متخلف از انجام تعهد وقتی محکوم به تأدیه خسارت می‌شود که نتواند ثابت نماید که عدم انجام، به واسطه علت خارجی بوده است که نمی‌توان به او مربوط نمود»، مشخص شده است.

نکته قابل توجه این است که از نظر آیین دادرسی، اثبات فورس ماژور بر عهده متعهد است؛ یعنی متعهد باید ثابت کند که یک علت خارجی که به او مربوط نیست، باعث عدم اجرای تعهد شده است، و به تعبیر دیگر اگر متعهد ثابت کند که « به واسطه حادثه‌ای که دفع آن خارج از حیطه اقتدار او است» نتوانسته « از عهده تعهد خود برآید، محکوم به تأدیه خسارت نخواهد بود » ( ماده ۲۲۹ قانون مدنی ایران ).

فورس ماژور شامل چه مواردی می‌شود؟

همانگونه که خواندیم بر اساس تعریف قوه قهریه در قانون مدنی ، فورس ماژور استثنایی بر اصل «لزوم وفای به عهد» می‌باشند موارد فورس ماژور در موقعیت‌هایی اعمال می‌شوند که در آن شرایط موجود در زمان اجرای قرارداد، تغییر زیادی کرده است. به نحوی که در زمان انعقاد قرارداد بین طرفین شرایط این گونه نبوده و یا از آنچه که طرفین انتظار داشتند بسیار متفاوت بوده است.

آثار فورس ماژور

فورس ماژور در متن قرارداد یا توافق نامه آثاری را به همراه دارد. اگر تنها دلیل عدم انجام تعهد قوه قهریه باشد، مسئولیتی متوجه متعهد نخواهد بود، اما اگر متعهد می‌توانسته از بروز حادثه جلوگیری کند و تقصیر کرده یا خود باعث بروز حادثه شده باشد، دیگر وصف خارجی بودن در حادثه نیست و مسئولیت تماما برعهده‌ی وی است. به‌علاوه در قراردادهای معوض ( قراردادهایی که طرفین در مقابل هم انجام تعهدی را برعهده دارند)، اگر فورس ماژور برای یکی از طرفین رخ دهد و مانع از انجام تعهدش گردد، طرف دیگر قرارداد نیز از انجام تعهد مبرا می‌گردد.  اثر فورس ماژور ممکن است برحسب مورد، سقوط تعهد و انحلال قرارداد یا تعلیق آن باشد:

۱- سقوط تعهد و انحلال قرارداد

درصورتی‌که فورس ماژور عدم امکان دائمی اجرای قرارداد را در پی داشته باشد، موجب انحلال قرارداد و سقوط تعهد خواهد شد. در این صورت فورس ماژور موجب برائت متعهد و معافیت او از مسئولیت است و متعهدله نمی‌تواند به علت عدم اجرای قرارداد، مطالبه خسارت کند.

در موارد زیر فورس ماژور باعث سقوط تعهدات نخواهد بود:

–       در مواردی که متعهد به موجب قرارداد خطرات ناشی از قوه قهریه را پذیرفته و در قرارداد تصریح شده باشد که متعهد حتی در صورت تحقق قوه قهریه، مسئول است. همین‌طور است درصورتی‌که قانون این مسئولیت را مقرر داشته باشد.

–       در مواردی که عدم امکان اجرا جزئی است و فقط شامل بعضی از تعهدات ناشی از قرارداد است. در این صورت، برائت متعهد نیز جزئی خواهد بود و نسبت به تعهداتی که ایفای آن امکان دارد، مسئولیت هم‌چنان باقی است.

–       در صورتی‌که فورس ماژور ناشی از تقصیر متعهد باشد.

نکته مهم این است که در قراردادهای دو تعهدی که در آن‌ها تعهد یک طرف علت تعهد طرف دیگر است، هرگاه تعهد یک طرف به علت فورس ماژور ساقط شود، تعهد طرف دیگر نیز ساقط و قرارداد منحل خواهد شد.

مهم‌ترین اثری که برای فورس ماژور پذیرفته شده است، خاتمه یافتن قرارداد و انحلال آن است.

۲- تعلیق قرارداد

هرگاه بروز حادثه‌ای که موجب عدم امکان اجرای تعهد شده موقت باشد، فورس ماژور موجب تعلیق قرارداد است و پس از رفع مانع، قرارداد اثر خود را باز می‌یابد. مشروط بر این‌که اجرای آن، فایده خود را حفظ کرده و منطبق با اراده طرفین باشد. تشخیص این امر با دادگاه است و در صورتی که دادگاه تشخیص دهد که ماهیت قرارداد به کلی دگرگون شده و اجرای آن برخلاف اراده مشترک طرفین در زمان وقوع عقد است، حکم به انحلال آن خواهد آمد.

باید توجه داشت که شرط فورس ماژور به اندازه ای بدیهی است که حتی در صورتی که در قرارداد ذکر هم نشود، هر یک از طرفین می‌توانند در صورت وقوع فورس ماژور به آن استناد کنند و این امر از اصول کلی موجود در این زمینه می‌باشد ولی بهتر است برای توافق طرفین در خصوص اجرای تعهدات در زمان فورس ماژور این شرط در متن قرارداد نیز درج شود.

سخن آخر

در این مطلب با فورس ماژور و شرایط و آثار آن آشنا شدید و دانستید که وجود بند قوه قاهره از اهمیت بالایی در قرارداد برخوردار است. توصیه می‌کنیم هنگام تنظیم متن قرارداد خود حتما این بند را آورده و قبل از امضای قرارداد از وجود متن بند فورس ماژور در قرارداد مطمئن شوید. به این منظور می‌توانید تنظیم و بررسی قرارداد خود را به کارشناسان حقوقی تیم وینداد سپرده تا با مشاوره تخصصی به قراردادی اصولی و مبتنی بر قواعد حقوقی دسترسی پیدا کنید.

***

ناصریان،حسابداری،حسابرسی،مالی،اداری،مالیاتی،منابع،انسانی،مدیریت،erp،سیستم،های،اطلاعاتی،حسابداری،برنامه،نویسی،پایگاه،داده،بورس،قانون،یارانه،سهام،عدالت،فیروزی،وبسایت،بیمه،گزارش،فصلی،ارزش،افزوده،حسابداررسمی،اتحادیه،اصناف،شرکت،شرکت،حسابداری،HRM،CFO،ACCOUNTANT،AUDIT،محاسب،میرزا،میرزا،محاسب،کارشناس،ارشد،کرج،البرز،تهران،نرم،افزارحسابداری،گوگل،GOOGLE،اخبار،خبر،مقاله،نوشته،سمینار،جلسه،دانلود،فیلم،عکس،ایران،IRAN،پاره،وقت،تمام،وقت،قرارداد،حقوق،سال۹۹،حق،مسکن،کارگر،بن،کارگری،حق،اولاد،پایه،حقوق،پایه،سنوات،عیدی،پاداش،MOHASEBMIRZA،MIRZAMOHASEB،اظهارنامه،خریدوفروش،بازرگانی،صنعتی،پیمانکاری،خدماتی،صندوق،قرض،الحسنه،نرم،افزار،چک،نرم،افزار،درآمد،اتحادیه،کرونا،کرنا،پورتال،سازمانی،پورتال،بیمه،بهترین،نرم،افزار،حسابداری،نرم،افزار،حقوق،و،دستمزد،آموزش،حسابداری،نرم،افزارهلو،نرم،افزارمنطق،رایگان،دانشگاه،جزوه،کتاب،موبایل،کامپیوتر،دورکاری،دختر،پسر،دانشجو،برنده،باش،دورهمی،دبیرخانه،استاد،استخدام،کمک،حسابدار،بنزین،آهنگ،دامنه،هاست،فیش،حقوق،لیست،حقوق،وام،رایگان،طلا،دلار،اینستاگرام،فیسبوک،یوتیوب،کدینگ،ترازنامه،بیلان،ورد،اکسل،فتوشاپ،WORD،EXCEL،آمار،معادله،حسابداری،دانش،بنیان،محرم،رمضان،کربلا،مشهد،بلیط،هواپیما،قطار،اتوبوس،سفر،شمال،جنوب،شرق،غرب،سرمایه،بانک،سود،زیان،۹۹،۹۸،۹۷،عیدنوروز،سال،مالی،ماه،روز،تقویم،ساعت،کدال،گزارش،حسابرسی،حسابرس،ارزان،گران،موقت،دائم،خلیج،فارس،دریای،خزر،کاسپین،بومگردی،معدن،اداره،کار،،خدمات،مراقبت،های،کامل،حسابداری،بر،اساس،آخرین،استانداردهای،پذیرفته،شده،حسابداری،با،انواع،حسابداری،مالی،حسابداری،مدیریت،حسابداری،دولتی،حسابداری،عمومی،حسابداری،بهای،تمام،شده،حسابداری،صنعتی،حسابداری،حقوقی،حسابداری،مالیاتی،حسابداری،بیمه،حسابداری،مالیاتی،حسابداری،بانکی،حسابداری،منابع،انسانی،حسابداری،پیمانکاری،خدمات،حرفه،ای،حسابرسی،حسابرسی،قانونی،حسابرسی،داخلی،حسابرسی،صورت‌های،مالی،حسابرسی،رعایت،حسابرسی،عملیاتی،حسابرسی،ویژه،خدمات،مشاوره،و،اجرا،و،نظارت،در،زمینه،های،،مالی،و،اداری،مالیاتی،منابع،انسانی،مدیریت،و،برنامه،ریزی،منابع،سازمانی،حوزه،روابط،کار،طراحی،و،اجرای،سیستم،های،اطلاعاتی،حسابداری،سیستم،های،اداری،و،منابع،انسانی،خدمات،فن،آوری،اطلاعات،شامل،برنامه،نویسی،و،تحلیل،و،تولید،پایگاه،داده،مالی،و،اداری،برای،موسسات،تجاری،و،غیر،تجاری،دولتی،خصوصی،و،سمن،ها،و،موسسات،خیریه،سازمان،های،مردم،نهاد،،NGO،بر،اساس،واحد،پولی،ریال،یا،سایر،واحد،های،پول،رسمی،بین،المللی،و،تسعیر،ارز،طبق،قوانین،بانک،مرکزی،،که،دارای،دفتر،مرکزی،یا،شعبه،و،دارای،ماهیت،های،حقوقی،شرکت،ها،شرکت،سهامی،شرکت،با،مسئولیت،محدود،شرکت،تضامنی،شرکت،مختلط،غیر،سهامی،شرکت،مختلط،سهامی،شرکت،نسبی،شرکت،تعاونی،تولید،و،مصرف،اتاق،اصناف،اتحادیه،های،صنفی،و،اصناف،صنف،ابزار،یراق،و،رنگ،صنف،آرایشگاههای،مردانه،صنف،آرایشگران،زنانه،صنف،اغذیه،فروشان،صنف،الکترومکانیک،صنف،الکترونیک،صنف،الکتریک،صنف،آهن،فروشان،صنف،آهنکاران،ساختمان،صنف،بارفروشان،صنف،باطریسازان،وباطری،فروشان،صنف،پزندگان،صنف،پوشاک،صنف،پیراهن،دوزان،و،پیراهن،فروشان،صنف،پارچه،فروشان،صنف،تاسیسات،مکانیک،ساختمان،صنف،تجهیزات،مخابراتی،و،لوازم،جانبی،صنف،تزئینات،ساختمان،صنف،تعمیرکاران،اتومبیل،صنف،تعمیرکاران،لوازم،خانگی،صنف،تعویض،و،فروش،روغن،و،آپارات،صنف،چایخانه،داران،صنف،چینی،وبلور،و،لوستر،صنف،خرازی،و،کاموا،فروشان،صنف،خشکشوئی،صنف،خطاط،و،نقاش،و،چاپ،و،نشر،صنف،خواربارفروشان،صنف،خیاطان،و،تولید،کنندگان،پوشاک،صنف،درودگران،ومبلسازان،صنف،سازندگان،و،فروشندگان،طلاو،جواهر،صنف،سازندگان،و،فروشندگان،عینک،صنف،سازندگان،و،فروشندگان،ساعت،صنف،سراجان،و،تشکدوزان،اتومبیل،صنف،سوپر،مارکت،داران،صنف،شیشه،و،آئینه،صنف،عکاسان،و،فیلمبرداری،صنف،فرش،فروشان،صنف،فروشندگان،فرآوردهای،گوشتی،صنف،فروشندگان،لوازم،خانگی،صوتی،و،تصویری،صنف،فلز،تراش،و،ماشین،سازان،صنف،قصابان،صنف،قنادان،و،خشکبار،و،بستنی،صنف،کابینت،سازان،صنف،کامیونداران،صنف،کانال،و،تانکر،سازان،صنف،کفاشان،صنف،لاستیک،فروشان،صنف،لبنیات،فروشان،صنف،ناشران،کتاب،فروشان،و،نوشت،افزار،صنف،لوازم،یدکی،اتومبیل،صنف،لوازم،بهداشتی،آرایشی،صنف،لوازم،بهداشتی،و،ساختمانی،صنف،مرغ،و،تخم،مرغ،و،ماهی،صنف،مشاورین،املاک،صنف،مصالح،فروشان،صنف،مصنوعات،آلومینیوم،درب،و،پنجره،صنف،مکانیسین،های،اتومبیل،صنف،موتور،و،دوچرخه،صنف،موسسات،اتومبیل،کرایه،صنف،میوه،فروشان،صنف،نانوایان،صنف،نایلون،پلاستیک،و،ملامین،صنف،نشریات،و،مطبوعات،صنف،نمایشگاه،اتومبیل،همچنین،به،صندوق،های،قرض،الحسنه،رسمی،و،خانگی،مستقر،در،نهاد،ها،یا،شرکت،ها)،فروشگاه،های،اینترنتی،تولیدکنندگام،محصولات،دامی،و،کشاورزی،گاوداری،مرغداری،پرورش،ماهی،و،سایر،ماکیان،شرکت،های،دانش،بنیان،شرکت،های،تحقیقاتی،دفاترتولید،محصولات،سینمایی،و،تلویزیونی،استخراج،معدن،محصولات،و،خدمات،فرهنگی،کتاب،و،روزنامه،انجمن،های،صنفی،و،سایرفعالان،اقتصادی،طبقه،بندی،آیسیک،در،استان،های،آذربایجان،شرقی،مرکز،تبریز،آذربایجان،غربی،مرکز،ارومیه،اردبیل،مرکز،اردبیل،اصفهان،مرکز،اصفهان،البرز،مرکز،کرج،ایلام،مرکز،ایلام،بوشهر،مرکز،بوشهر،تهران،مرکز،تهران،چهارمحال،و،بختیاری،مرکز،شهرکرد،خراسان،جنوبی،مرکز،بیرجند،خراسان،رضوی،مرکز،مشهد،خراسان،شمالی،مرکز،بجنورد،خوزستان،مرکز،اهواز،زنجان،مرکز،زنجان،سمنان،مرکز،سمنان،سیستان،و،بلوچستان،مرکز،زاهدان،فارس،مرکز،شیراز،قزوین،مرکز،قزوین،قم،مرکز،قم،کردستان،مرکز،سنندج،کرمان،مرکز،کرمان،کرمانشاه،مرکز،کرمانشاه،کهگیلویه،و،بویراحمد،مرکز،یاسوج،گلستان،مرکز،گرگان،گیلان،مرکز،رشت،لرستان،مرکز،خرم‌آباد،مازندران،مرکز،ساری،مرکزی،مرکز،اراک،هرمزگان،مرکز،بندرعباس،همدان،مرکز،همدان،یزد،مرکز،یزد،برند،مارکتینگ،فروشگاه،اینترنتی،چک،برگشتی،نام ایرانی،قرآن،سوره،اطلاعات،محاسب میراز،میرزامحاسب،میرزا،روانشناسی،سازمانی،صنعتی،روانشناسی کاربردی،رویکرد درمانی،

امتیاز ما
برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!
[کل: ۰ میانگین: ۰]
ببخشید، برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید

مطالعه این مقالات را به شما پیشنهاد می نماییم…

نوشته‌ی پیشین
اصل استقلال امضاء در اسناد تجاری

نپرسی هرگز احوالم نسازی چارهٔ کارم
نه بگذاری که با هرکس بگویم راز پنهانم
«انوری»

فهرست